Kazimierz Przerwa-Tetmajer – Tatrzański Impresjonizm

Kazimierz Przerwa-Tetmajer (February 12, 1865January 18, 1940) was a Polish poet, novelist, playwright, journalist and writer. He was a member of the Young Poland movement.

Contents

Life

Kazimierz Przerwa-Tetmajer was born in Ludźmierz in Podhale near the Tatra Mountains, then in the Austro-Hungarian Empire now in Poland, and died in Warsaw. His older half-brother was the painter Włodzimierz Tetmajer. Przerwa-Tetmajer studied classics and philosophy at the Jagiellonian University in 1884-1889. He then became a journalist at Kurier Polski, and lived both in the Tatras and in Kraków (Cracow). After World War I he moved to Warsaw to serve as president of the Society of Writers and Journalists. In 1934 he was made honorary member of the Polish Academy of Literature.

Przerwa-Tetmajer suffered from a mental illness in the latter years of his life, which prevented him from writing. He was living in a hospice in 1940 when the Nazis evicted all the occupants. He was left homeless and died shortly afterwards in a Warsaw hospital.

Work

Przerwa Tetmajer wrote seven collections of poetry before World War I. He is particularly well known for his works about the Tatra mountains. At least one of his poems, Kriváň, High Kriváň! (Krywaniu, Krywaniu wysoki!)[1] is now often taken for an authentic folk song.[2] According to Barry Keane from the Warsaw Voice:

Przerwa Tetmajer was primarily a lyrical poet who articulated the birth pangs of modernism at the turn of the century, but he will be best remembered for his erotic verse and for poems evoking his beloved Tatra mountains. He broke with age-old subtleties and niceties common to amorous poetry and wrote on love in frank and provocative terms. The poet simultaneously attracted huge praise from legions of readers and loud accusations of depravity from other quarters… at the close of the 19th century.[citation needed]

References

  1. ^ Przerwa-Tetmajer, Kazimierz (1903). „Jak Jasiek z Ustupu, Hanusia od Królów i Marta Uherczykówna z Liptowa śpiewali w jedno słoneczne rano ku sobie”. Na skalnym Podhalu.
  2. ^ Długołęcka, Lidia; Maciej Pinkwart (1992). Muzyka i Tatry.

See also

Kazimierz Przerwa-Tetmajer (ur. 12 lutego 1865 w Ludźmierzu , zm. 18 stycznia 1940 w Warszawie) – polski poeta, nowelista, powieściopisarz, przedstawiciel Młodej Polski; brat przyrodni malarza Włodzimierza Tetmajera.

Uczęszczał do Gimnazjum św. Anny w Krakowie, gdzie przeniósł się w 1883 z rodziną. W latach 18841886 studiował na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Zadebiutował w 1886 poematem prozą Illa. Jest jednak prawdopodobne, że jego faktycznym debiutem była nowela pt. Rekrut (tekst zaginął). W 1888 Tetmajer zdobył nagrodę literacką za wiersz ku czci Mickiewicza, a rok później za wiersz ku czci Kraszewskiego. W latach 18881893 podjął współpracę z pismami „Tygodnik Ilustrowany”, „Kurier Warszawski” i krakowskim „Czasem”. Wydał osiem serii Poezji, z których najwartościowsze to druga (1894), trzecia (1898) i czwarta (1900). Nastrojowa poezja Tetmajera odpowiadała dekadentom i bohemie młodopolskiej.

Mieszkając w młodości w Ludźmierzu, poznał dobrze Podhale, Spisz, Liptów i Tatry. Odbył wiele wycieczek w Tatry w latach 18811891 z bratem, Franciszkiem Henrykiem Nowickim, Karolem Podkańskim, Michałem Kirkorem, Klimkiem Bachledą, Tadeuszem (Boyem) Żeleńskim, Januszem Chmielowskim, Jerzym Żuławskim. W 1892 brał udział w pierwszym wejściu na Staroleśny Szczyt. Po 1896 z powodu problemów ze zdrowiem, nie zdobywał już szczytów Tatr, ale za to wędrował po dolinach tatrzańskich, a także po Podhalu . W 1902 taternicy nadali nazwę Przełęcz Tetmajera (Tetmajerscharte, Tetmajer-horhos, potem także Tetmajerovo sedlo) przełęczy między Gerlachem a Zadnim Gerlachem, a Towarzystwo Tatrzańskie nadało mu honorowe członkostwo. Zafascynowany góralskim folklorem napisał cykl opowieści Na skalnym Podhalu, ponadto epopeję tatrzańską Legenda Tatr, składającą się z dwóch części: Maryna z Hrubego i Janosik Nędza Litmanowski.

W 1896 przebywał w Heidelbergu, pełniąc funkcję osobistego sekretarza Adama Krasińskiego. Podróżował po Włoszech, Szwajcarii, Francji i Niemczech. Po I wojnie światowej mieszkał w Krakowie, Zakopanem, wreszcie osiadł na stałe w stolicy. W 19181919 zainteresował się sporem polsko-czechosłowackim o granicę w Tatrach i na Podtatrzu, brał udział w przygotowaniach do plebiscytu na Spiszu i Orawie; napisał na ten temat broszurę pt. O Spisz, Orawę i Podhale (1919). Pełnił funkcję prezesa Towarzystwa Literatów i Dziennikarzy Polskich (1921), a w 1934 został członkiem honorowym Polskiej Akademii Literatury. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia (utrata wzroku i nasilająca się choroba umysłowa, będąca efektem kiły) musiał wycofać się z życia społecznego i twórczości literackiej. Miał zapewniony byt dzięki ofiarności społecznej. W styczniu 1940 przetransportowany z Hotelu Europejskiego do Szpitala Dzieciątka Jezus w Warszawie, gdzie po kilku dniach zmarł. Przyczyną zgonu (jak wykazała sekcja) był nowotwór przysadki mózgowej oraz niedokrwistość i niewydolność krążenia. Pochowano go wtedy zgodnie z jego życzeniem w grobie syna na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Obecnie spoczywa na zakopiańskim Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku.

Był przyrodnim, młodszym bratem Włodzimierza Tetmajera, a przez matkę, Julię z Grabowskich[1] kuzynem Tadeusza Boya-Żeleńskiego.

Mimo że kilkakrotnie był zaręczony (m.in. z Laurą Rakowską, z myślą o której napisał wiersz A kiedy będziesz moją żoną), nigdy się nie ożenił. Ze związku z nieznaną z nazwiska aktorką miał nieślubnego syna Kazimierza Stanisława, który w młodym wieku popełnił samobójstwo.

Inne utwory:

  • nowela Ksiądz Piotr
  • satyra na galicyjską arystokrację Z wielkiego domu
  • cykl powieści Koniec epopei
  • powieści Aniół śmierci oraz Panna Mery

Dramaty:

  • Sfinks
  • Zawisza Czarny
  • Mąż-poeta
  • Rewolucja
  • Judasz

W 1983 Jacek Koprowicz nakręcił kontrowersyjny film biograficzny o Tetmajerze, pt. Przeznaczenie.

Przypisy

  1. według badacza Mateusza Miesesa Julia była jedną z czterech córek Jana Andrzeja Grabowskiego, jednego z czterech synów Franciszki z Piaseckich i Mikołaja Grabowskiego, obojga będących pierwszym pokoleniem ochrzczonych frankistów

Linki zewnętrzne

Źródło:   http://pl.wikipedia.org/wiki/Kazimierz_Przerwa-Tetmajer

Published in: on 17 Kwiecień 2009 at 22:14  Dodaj komentarz  
Tags:

The URI to TrackBack this entry is: https://poezjaskal.wordpress.com/2009/04/17/kazimierz-przerwa-tetmajer-tatrzanski-impresjonizm/trackback/

RSS feed for comments on this post.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: